Tạo Bảng Kê Vật Liệu BOM Trong SolidWorks

BOM (bảng kê vật liệu) liệt kê các chi tiết và số lượng trong cụm lắp, phục vụ chế tạo và mua hàng. Bài viết hướng dẫn chèn BOM vào bản vẽ, đánh số bóng Balloon, các cột trong BOM, tùy chỉnh, BOM nhiều cấp và xuất ra Excel.

Tạo Bảng Kê Vật Liệu BOM Trong SolidWorks

Khi hoàn thành thiết kế một cụm lắp gồm nhiều chi tiết, bạn thường cần một bảng kê vật liệu, gọi là BOM, liệt kê tất cả các chi tiết, số lượng và thông tin liên quan, phục vụ chế tạo, mua hàng và quản lý. SolidWorks cho phép tạo BOM tự động từ cụm lắp và gắn vào bản vẽ một cách nhanh chóng. Bài viết này hướng dẫn cách tạo bảng kê vật liệu BOM trong SolidWorks. Đây là kỹ năng quan trọng để hoàn thiện hồ sơ thiết kế sản phẩm.

Bài viết trình bày BOM là gì và vai trò, chuẩn bị cụm lắp và bản vẽ, chèn BOM, các cột trong BOM, đánh số bóng Balloon, tùy chỉnh BOM, BOM nhiều cấp và xuất Excel, cùng mẹo. Bài thuộc loạt thiết kế SolidWorks, liên quan lắp ráp Assembly. Nắm cách tạo BOM trong SolidWorks giúp bạn lập bảng kê vật liệu chính xác, tự động và chuyên nghiệp cho cụm lắp, hoàn thiện hồ sơ thiết kế phục vụ sản xuất và quản lý, một kỹ năng thực tế quan trọng.

BOM là gì và vai trò

BOM, viết tắt của Bill of Materials, là bảng kê vật liệu, một bảng liệt kê tất cả các chi tiết và cụm con cấu thành nên một sản phẩm hay cụm lắp, kèm các thông tin như số thứ tự, mã hiệu chi tiết, mô tả, và số lượng mỗi loại. BOM là một phần không thể thiếu của hồ sơ thiết kế kỹ thuật, vì nó cho biết để chế tạo một sản phẩm cần những chi tiết gì và bao nhiêu.

Vai trò của BOM rất quan trọng trong sản xuất và quản lý: bộ phận mua hàng dựa vào BOM để mua đúng và đủ các chi tiết, vật tư; bộ phận sản xuất dùng BOM để biết cần gia công, lắp ráp những gì; bộ phận quản lý dùng BOM để tính chi phí, lập kế hoạch. Trong SolidWorks, BOM được tạo tự động từ cụm lắp, lấy dữ liệu trực tiếp từ các chi tiết và thuộc tính của chúng, nên chính xác và đồng bộ với mô hình. Khi cụm lắp thay đổi, BOM có thể cập nhật theo. Việc lập BOM đúng và đầy đủ giúp quá trình từ thiết kế đến sản xuất diễn ra trơn tru. Đây là cầu nối giữa thiết kế và chế tạo. Hiểu BOM là gì và vai trò giúp bạn thấy tầm quan trọng của bảng kê vật liệu trong hồ sơ thiết kế, biết nó phục vụ mua hàng, sản xuất và quản lý, để lập BOM đầy đủ và chính xác cho sản phẩm trong SolidWorks.

Chuẩn bị cụm lắp và bản vẽ

Để tạo BOM, trước hết bạn cần có một cụm lắp Assembly hoàn chỉnh gồm các chi tiết đã được lắp ghép, như trình bày trong bài lắp ráp Assembly. BOM sẽ liệt kê các chi tiết trong cụm lắp này, nên cụm lắp cần đầy đủ và đúng các chi tiết. Lý tưởng là mỗi chi tiết đã được điền các thuộc tính như mã hiệu, mô tả, vật liệu, vì BOM sẽ lấy các thông tin này.

BOM thường được chèn vào một bản vẽ Drawing của cụm lắp. Vì vậy, bạn tạo một bản vẽ từ cụm lắp, đặt các hình chiếu của cụm lắp lên bản vẽ, như mô tả trong bài xuất bản vẽ Drawing. Sau khi có bản vẽ với hình chiếu cụm lắp, bạn sẵn sàng chèn BOM vào. Mặc dù SolidWorks cũng cho phép xem BOM ngay trong môi trường cụm lắp, việc đặt BOM trên bản vẽ kèm hình chiếu và đánh số bóng là cách trình bày hồ sơ chế tạo phổ biến và đầy đủ nhất. Việc chuẩn bị tốt cụm lắp với thuộc tính đầy đủ và một bản vẽ giúp BOM sinh ra chính xác và chuyên nghiệp. Nắm bước chuẩn bị cụm lắp và bản vẽ giúp bạn tạo đúng cơ sở cho BOM, đảm bảo cụm lắp đầy đủ chi tiết và thuộc tính cùng một bản vẽ phù hợp, để lập bảng kê vật liệu chính xác trong SolidWorks.

Chèn BOM vào bản vẽ

Sau khi có bản vẽ với hình chiếu cụm lắp, bạn chèn BOM bằng cách vào menu Insert, Tables, Bill of Materials, hoặc chọn từ thanh công cụ Annotation. SolidWorks yêu cầu bạn chọn một hình chiếu của cụm lắp để BOM lấy dữ liệu từ đó, và chọn kiểu BOM cũng như mẫu, template. Sau khi chọn, bạn đặt bảng BOM vào vị trí mong muốn trên bản vẽ, thường ở góc trên hoặc cạnh khung tên.

Khi được đặt, BOM tự động điền dữ liệu từ các chi tiết trong cụm lắp: liệt kê các chi tiết, số lượng mỗi loại, và các thông tin theo các cột của mẫu. Bạn không phải gõ thủ công, vì BOM lấy trực tiếp từ mô hình, đảm bảo khớp với cụm lắp. Bạn có thể di chuyển, điều chỉnh bảng sau khi chèn. Việc chèn BOM nhanh chóng và chính xác là một lợi thế lớn của thiết kế trên SolidWorks so với lập bảng thủ công. Sau khi chèn, bạn có thể tùy chỉnh thêm các cột và đánh số bóng. Nắm cách chèn BOM vào bản vẽ giúp bạn tạo bảng kê vật liệu tự động từ cụm lắp, lấy dữ liệu chính xác từ mô hình mà không phải gõ tay, để có BOM đồng bộ và chuyên nghiệp trên bản vẽ trong SolidWorks.

Các cột trong BOM

Một BOM tiêu chuẩn thường có các cột cơ bản. Item Number, số thứ tự, đánh số các chi tiết trong bảng, dùng để tham chiếu với các bóng số trên hình vẽ. Part Number, mã hoặc số hiệu chi tiết, là định danh của chi tiết, thường theo quy ước đặt tên của doanh nghiệp; cột này lấy từ tên file hoặc thuộc tính của chi tiết. Description, mô tả, là tên gọi hoặc mô tả chi tiết, giúp người đọc biết chi tiết đó là gì.

Quantity, số lượng, cho biết mỗi loại chi tiết có bao nhiêu cái trong cụm lắp; SolidWorks tự đếm số lượng các chi tiết giống nhau. Ngoài các cột cơ bản này, BOM có thể có thêm các cột khác tùy nhu cầu, như vật liệu, khối lượng, nhà cung cấp, ghi chú. Các cột này lấy dữ liệu từ thuộc tính tương ứng của chi tiết, nên việc điền đầy đủ thuộc tính cho mỗi chi tiết là quan trọng để BOM có thông tin đầy đủ. Hiểu ý nghĩa các cột giúp bạn đọc và lập BOM đúng, đảm bảo bảng kê cung cấp đủ thông tin cần thiết cho sản xuất và mua hàng. Nắm các cột trong BOM giúp bạn hiểu cấu trúc bảng kê vật liệu, biết mỗi cột thể hiện thông tin gì và lấy từ đâu, để lập BOM đầy đủ và rõ ràng phục vụ chế tạo trong SolidWorks.

Đánh số bóng (Balloon)

Để liên kết các chi tiết hiển thị trên hình vẽ với các dòng trong BOM, người ta dùng các bóng số, balloon. Mỗi bóng là một vòng tròn chứa số thứ tự, được gắn vào một chi tiết trên hình chiếu bằng một đường dẫn; số trong bóng tương ứng với số thứ tự Item Number của chi tiết đó trong BOM. Nhờ vậy, người đọc bản vẽ nhìn vào hình thấy bóng số, tra sang BOM là biết chi tiết đó là gì, số lượng bao nhiêu.

SolidWorks cho phép thêm các bóng số một cách dễ dàng, bằng lệnh Balloon để thêm từng bóng, hoặc Auto Balloon để tự động thêm bóng cho tất cả các chi tiết trên một hình chiếu cùng lúc, rồi bạn sắp xếp lại cho gọn. Các bóng tự lấy đúng số thứ tự từ BOM, và liên kết với BOM nên nếu số thứ tự thay đổi, bóng cập nhật theo. Việc đánh số bóng là phần không thể thiếu để bản vẽ cụm lắp đầy đủ và dễ đọc, giúp người chế tạo, lắp ráp tra cứu thuận tiện. Bóng số và BOM bổ sung cho nhau tạo nên hồ sơ rõ ràng. Nắm cách đánh số bóng Balloon giúp bạn liên kết các chi tiết trên hình vẽ với BOM một cách trực quan, tạo bản vẽ cụm lắp đầy đủ và dễ tra cứu, hoàn thiện hồ sơ chế tạo chuyên nghiệp trong SolidWorks.

Tùy chỉnh BOM

BOM mặc định có thể chưa hoàn toàn phù hợp nhu cầu, nên SolidWorks cho phép tùy chỉnh khá linh hoạt. Bạn có thể thêm hoặc bớt các cột, ví dụ thêm cột vật liệu, khối lượng, nhà cung cấp, ghi chú; các cột mới lấy dữ liệu từ các thuộc tính tùy chỉnh, custom properties, của chi tiết, nên bạn cần điền các thuộc tính này cho chi tiết trước. Bạn cũng có thể sắp xếp lại thứ tự cột, đổi tiêu đề cột, và thay đổi cách sắp xếp các dòng.

Về định dạng, bạn có thể chỉnh font chữ, cỡ chữ, độ rộng cột, đường viền, và căn chỉnh để bảng đẹp và phù hợp tiêu chuẩn của doanh nghiệp. Khi đã có một mẫu BOM ưng ý, bạn nên lưu nó thành template để dùng lại cho các bản vẽ sau, giúp nhất quán và tiết kiệm thời gian. Việc tùy chỉnh BOM giúp bảng kê phù hợp đúng với quy chuẩn và nhu cầu thông tin của bạn hoặc công ty, từ nội dung đến hình thức. Một BOM được thiết kế tốt giúp hồ sơ chuyên nghiệp và dễ dùng. Nắm cách tùy chỉnh BOM giúp bạn điều chỉnh nội dung và hình thức bảng kê theo nhu cầu và quy chuẩn riêng, lưu mẫu để dùng lại, để có các BOM nhất quán và chuyên nghiệp trong SolidWorks.

BOM nhiều cấp và xuất Excel

SolidWorks hỗ trợ các kiểu BOM khác nhau tùy cách bạn muốn liệt kê. Top-level only chỉ liệt kê các chi tiết và cụm con ở cấp cao nhất, không khai triển bên trong các cụm con. Parts only chỉ liệt kê các chi tiết, bỏ qua cấu trúc cụm con, gộp tất cả chi tiết lại. Indented là BOM nhiều cấp, có thụt lề, hiển thị cấu trúc phân cấp gồm các cụm con và chi tiết bên trong chúng, phù hợp với các sản phẩm phức tạp có nhiều cụm con. Bạn chọn kiểu phù hợp với cách quản lý và trình bày.

Ngoài việc đặt BOM trên bản vẽ, bạn có thể xuất BOM ra file Excel để dùng cho các mục đích khác như mua hàng, quản lý kho, tính chi phí, hoặc đưa vào hệ thống quản lý. Việc xuất Excel giúp dữ liệu BOM được sử dụng linh hoạt ngoài SolidWorks bởi các bộ phận khác. Với các sản phẩm lớn nhiều cấp, BOM nhiều cấp Indented và khả năng xuất Excel rất hữu ích để quản lý toàn bộ cấu trúc sản phẩm. Việc chọn đúng kiểu BOM và tận dụng xuất dữ liệu giúp BOM phục vụ tốt cho toàn bộ quy trình. Nắm về BOM nhiều cấp và xuất Excel giúp bạn lập bảng kê phù hợp với cấu trúc sản phẩm phức tạp và chia sẻ dữ liệu cho các bộ phận khác, khai thác BOM hiệu quả trong toàn bộ quy trình sản xuất với SolidWorks.

Câu hỏi thường gặp

BOM có tự cập nhật khi cụm lắp thay đổi không?

Có. BOM liên kết với cụm lắp, nên khi bạn thêm, bớt, hoặc đổi chi tiết trong cụm lắp, BOM trên bản vẽ cập nhật theo để phản ánh đúng. Đây là lợi thế lớn so với lập bảng thủ công. Tuy nhiên, bạn nên kiểm tra lại BOM sau khi thay đổi lớn để đảm bảo số thứ tự, bóng số và các thông tin vẫn đúng và gọn gàng.

Làm sao xuất BOM ra Excel?

Bạn có thể xuất BOM ra file Excel bằng cách nhấp chuột phải vào bảng BOM trên bản vẽ và chọn lệnh lưu hoặc xuất ra định dạng Excel, hoặc qua menu tương ứng. File Excel chứa dữ liệu BOM để bộ phận mua hàng, quản lý dùng tiếp. Điều này hữu ích khi cần đưa danh sách vật tư vào hệ thống quản lý hoặc tính toán chi phí ngoài SolidWorks.

Vì sao các cột trong BOM bị trống?

Cột trống thường do các chi tiết chưa được điền thuộc tính tương ứng, ví dụ chưa nhập Part Number, mô tả, vật liệu trong custom properties của chi tiết. BOM lấy dữ liệu từ các thuộc tính này, nên nếu thiếu thì cột trống. Hãy điền đầy đủ thuộc tính cho từng chi tiết trước khi tạo BOM để bảng có thông tin đầy đủ và chính xác.

Kết luận

Tạo BOM trong SolidWorks giúp lập bảng kê vật liệu tự động và chính xác cho cụm lắp, là phần quan trọng của hồ sơ thiết kế phục vụ sản xuất và mua hàng. Quy trình gồm: chuẩn bị cụm lắp đầy đủ với thuộc tính và một bản vẽ, chèn BOM vào bản vẽ, đánh số bóng Balloon liên kết chi tiết với bảng, và tùy chỉnh các cột theo nhu cầu. SolidWorks hỗ trợ các kiểu BOM Top-level, Parts only, Indented nhiều cấp, và cho phép xuất ra Excel.

Hãy thử tạo BOM cho một cụm lắp đơn giản: tạo bản vẽ, chèn BOM, dùng Auto Balloon để đánh số, rồi thêm cột vật liệu. Chú ý điền đầy đủ thuộc tính cho các chi tiết để BOM có thông tin đủ, và chọn đúng kiểu BOM. Khi thành thạo, bạn sẽ lập được các bảng kê vật liệu chuyên nghiệp, hoàn thiện hồ sơ thiết kế sản phẩm. Đây là kỹ năng cần cho thiết kế hướng sản xuất. Tham khảo lộ trình tự học SolidWorks A-Z cùng các bài lắp ráp Assembly, xuất bản vẽ Drawing và SolidWorks là gì trong loạt hướng dẫn của chúng tôi để học SolidWorks bài bản.