Vít cấy là gì? Đặc điểm và ứng dụng thực tế
Trong các công trình xây dựng, nhà máy sản xuất hay sửa chữa máy móc, bạn thường xuyên gặp những mối nối chắc chắn, dễ tháo lắp mà không làm hỏng chi tiết nền. Một trong những “người hùng thầm lặng” chính là vít cấy – loại phụ kiện được sử dụng rất rộng rãi nhưng không phải ai cũng hiểu rõ về nó.
Nếu bạn đang tìm hiểu để chọn mua, thiết kế mối ghép hay đơn giản là muốn biết tại sao vít cấy lại phổ biến hơn bu lông thông thường trong nhiều trường hợp, bài viết dưới đây sẽ giải đáp chi tiết từ A đến Z.
1. Vít cấy là gì?
Vít cấy (còn gọi là ty ren cấy, stud bolt) là thanh ren có hai đầu đều được tiện ren, phần thân giữa thường là phần trơn (không ren).
Khác với bu lông thông thường có đầu lục giác một bên, vít cấy không có đầu cố định. Người ta sử dụng đai ốc và long đen để siết chặt từ cả hai phía.
Loại vít này thường được cấy cố định một đầu vào lỗ ren sẵn trên chi tiết nền (bệ máy, khung thép, thân thiết bị…), đầu còn lại dùng đai ốc để ghép với chi tiết thứ hai.
2. Cấu tạo của vít cấy
Một cây vít cấy cơ bản gồm ba phần chính:
- Đầu ren cố định: Phần ren được cấy sâu vào lỗ ren của chi tiết nền, thường dài hơn phần ren phía ngoài.
- Thân vít (phần trơn giữa): Không có ren, chiều dài thay đổi tùy theo độ dày các chi tiết cần ghép.
- Đầu ren ngoài: Phần ren dùng để vặn đai ốc siết chặt.
Một số loại còn có rãnh thoát dao ở đầu ren cố định để dễ gia công và lắp đặt hơn.
3. Đặc điểm nổi bật của vít cấy
- Cho phép lắp ráp và tháo rời nhiều lần mà không làm hỏng lỗ ren trên chi tiết nền (rất phù hợp với vật liệu độ bền thấp như gang, nhôm, hợp kim nhẹ).
- Chịu lực kéo tốt, phân bố lực đều hơn so với bu lông thông thường.
- Dễ điều chỉnh chiều dài mối ghép bằng cách thay đổi chiều dài phần trơn.
- Độ chính xác cao, phù hợp với các mối ghép yêu cầu căn chỉnh chính xác.
- Đa dạng kích thước: Đường kính từ M6 – M100, chiều dài tùy chỉnh (thường từ 50mm đến hơn 1m).
- Chất liệu phong phú: Thép carbon, thép hợp kim, inox 304/316, mạ kẽm, mạ dầu… tùy theo môi trường sử dụng (chống ăn mòn, chịu nhiệt, chịu lực cao).
4. Phân loại vít cấy phổ biến
- Theo hình dạng đầu ren:
- Vít cấy hai đầu ren đều (loại cơ bản nhất).
- Vít cấy một đầu có rãnh thoát dao, một đầu không.
- Theo tiêu chuẩn:
- DIN 975 / DIN 976 (phổ biến nhất tại Việt Nam).
- ASTM A193 (dùng cho môi trường nhiệt độ cao, áp lực lớn như nhà máy điện, dầu khí).
- Tiêu chuẩn JIS, GB…
- Theo chất liệu:
- Thép cường độ cao 8.8, 10.9, 12.9.
- Inox 304, 316 (chống gỉ sét tốt).
- Thép mạ kẽm, thép đen.
5. Ứng dụng thực tế của vít cấy
Vít cấy được sử dụng rộng rãi nhờ tính linh hoạt và độ bền cao:
- Xây dựng và kết cấu thép: Cố định dầm thép, cột thép, khung nhà xưởng, cầu đường, bulông neo móng cọc.
- Công nghiệp chế tạo máy: Ghép nối thân máy, bệ máy, động cơ, máy nén khí, máy bơm lớn.
- Ngành dầu khí, hóa chất: Mối ghép đường ống, bồn chứa áp lực cao (thường dùng vít ASTM A193 B7/B8).
- Sản xuất ô tô, xe máy, hàng không: Ghép các chi tiết động cơ, khung gầm.
- Thiết bị điện – điện tử: Lắp đặt tủ điện, biến thế, động cơ điện lớn.
- Sửa chữa, bảo trì máy móc: Thay thế mối ghép cũ mà không cần đục phá chi tiết nền.
Ví dụ điển hình: Trong nhà máy xi măng hoặc nhiệt điện, người ta thường cấy vít cấy M30–M64 vào bệ máy nghiền hoặc turbine, sau đó dùng đai ốc siết chặt để đảm bảo máy vận hành ổn định nhưng vẫn dễ tháo lắp khi bảo dưỡng.
6. Kết luận
Vít cấy là giải pháp nối thông minh, kinh tế và bền vững khi cần ghép các chi tiết dày, nặng hoặc làm từ vật liệu dễ hỏng ren. Việc chọn đúng kích thước, cấp bền và chất liệu sẽ giúp mối ghép đạt độ an toàn và tuổi thọ cao nhất.