Nên dùng tán vuông thay tán lục giác khi nào?
Tán vuông và tán lục giác đều là loại đai ốc phổ biến trong cơ khí xây dựng sản xuất máy móc và lắp ráp thiết bị tại Việt Nam nhưng tán vuông đang dần ít được sử dụng hơn tán lục giác vì tính tiện lợi và đa dạng của lục giác tuy nhiên vẫn có những trường hợp cụ thể mà tán vuông được ưu tiên hoặc bắt buộc dùng thay vì lục giác do lý do kỹ thuật lắp đặt hoặc chi phí nên nhiều thợ cơ khí kỹ sư cần biết rõ để chọn đúng loại tránh lãng phí hoặc giảm độ bền mối nối.
1. Tán vuông là gì và khác biệt chính so với tán lục giác
Tán vuông có hình vuông bốn cạnh bằng nhau ren trong mặt phẳng hai đầu thường theo tiêu chuẩn DIN 557 hoặc tương đương và thường làm từ thép carbon mạ kẽm hoặc inox.
Tán lục giác có sáu cạnh đều theo DIN 934 là loại phổ biến nhất dễ siết bằng cờ lê lục giác hoặc mỏ lết.
Khác biệt chính là tán vuông có diện tích tiếp xúc mặt lớn hơn giúp phân bố lực ép đều hơn trên bề mặt mềm còn tán lục giác dễ siết hơn với dụng cụ thông thường và có nhiều biến thể như tán chặn tán mặt bích.
2. Nên dùng tán vuông thay tán lục giác khi nào
Tán vuông vẫn có chỗ đứng trong một số trường hợp cụ thể dù tán lục giác phổ biến hơn:
- Khi cần diện tích tiếp xúc mặt lớn để tránh lún bề mặt vật liệu mềm thì tán vuông phân bố lực ép đều hơn nên phù hợp lắp ráp khung gỗ bàn ghế sắt giá đỡ gỗ hoặc cố định tấm tôn mỏng nhôm bê tông nhẹ nơi tán lục giác có thể làm lún hoặc hỏng bề mặt.
- Khi siết bằng cờ lê hai miệng hoặc mỏ lết đơn giản thì tán vuông dễ siết nhờ bốn cạnh vuông góc không cần cờ lê lục giác phù hợp thợ thi công ở nơi dụng cụ hạn chế sửa chữa nhanh hoặc công trình dân dụng nhỏ.
- Khi cần chống xoay tự nhiên tốt hơn thì tán vuông khó xoay hơn khi chịu rung nhẹ hoặc lực cắt ngang đặc biệt dùng với bulong vuông hoặc bulong đầu vuông DIN 603 hay dùng trong kết cấu gỗ khung sắt cũ hoặc nơi không có vòng đệm răng cưa.
- Khi ngân sách hạn chế và tải trọng nhẹ thì tán vuông thường rẻ hơn tán lục giác cùng kích thước do sản xuất đơn giản hơn phù hợp công trình dân dụng sửa chữa nhà cửa lắp ráp tạm thời hoặc nơi không yêu cầu thẩm mỹ cao.
- Ứng dụng đặc thù theo tiêu chuẩn cũ hoặc ngành gỗ thì tán vuông vẫn được dùng nhiều trong lắp ráp gỗ công nghiệp bàn ghế sắt khung cửa gỗ hoặc theo bản vẽ cũ từ thời Pháp tiêu chuẩn cũ Việt Nam vì diện tích mặt lớn và giá rẻ.
3. Khi nào không nên dùng tán vuông
- Khi cần siết lực lớn bằng cờ lê lục giác hoặc máy siết thì tán lục giác dễ siết hơn lực siết chính xác hơn nên ưu tiên cho tải trung bình đến nặng.
- Khi chịu rung lắc mạnh thì tán lục giác kết hợp tán chặn hoặc vòng đệm lò xo chống lỏng tốt hơn tán vuông.
- Khi cần thẩm mỹ cao thì tán vuông nhìn thô hơn tán lục giác nên không phù hợp nội thất hoặc nơi dễ nhìn thấy.
- Khi dùng với bulong lục giác thông thường thì cần tán lục giác để khớp dụng cụ và siết chặt tốt hơn.
4. Kết luận và khuyến nghị thực tế
Ở Việt Nam hiện nay tán lục giác DIN 934 vẫn là lựa chọn phổ biến nhất cho hầu hết công trình cơ khí xây dựng vì dễ siết thẩm mỹ và có nhiều loại chống lỏng nhưng tán vuông chỉ nên dùng khi cần diện tích tiếp xúc mặt lớn siết bằng dụng cụ đơn giản ngân sách thấp hoặc theo bản vẽ cũ trong ngành gỗ và sửa chữa dân dụng.
Nếu công trình của bạn chịu tải trung bình đến nặng hoặc rung lắc thì vẫn nên ưu tiên tán lục giác thường hoặc tán mặt bích để an toàn hơn.
#tanvuong #tanlucgiac #daoc #bulong #cokhi #xaydung #phukienkimloai