Các loại tán lục giác hay gặp trong thực tế
Tán lục giác (hay còn gọi là đai ốc lục giác, hex nut) là loại ốc vít phổ biến nhất trong cơ khí, xây dựng, lắp ráp máy móc, sản xuất nội thất và sửa chữa thiết bị.
Nhờ thiết kế sáu cạnh đều nên dễ siết bằng cờ lê, mỏ lết, chịu lực tốt và có rất nhiều biến thể để đáp ứng các điều kiện sử dụng khác nhau.
Dưới đây là các loại tán lục giác thường gặp nhất, trình bày rõ ràng từng loại một.
1. Tán lục giác thường
Đây là loại cơ bản, dùng nhiều nhất trong mọi ngành.
Tán có hình sáu cạnh đều, hai mặt phẳng song song, ren trong chạy suốt thân.
Tiêu chuẩn phổ biến: DIN 934 và ISO 4032.
Kích thước thường dùng: M3 – M6 – M8 – M10 – M12 – M16 – M20 – M24 – M30 (cả ren thô và ren tinh).
Chất liệu phổ biến: thép mạ kẽm vàng/trắng, thép đen, inox 201, inox 304, inox 316.
Ứng dụng chính:
- khung thép kết cấu, dàn giáo xây dựng
- mái tôn, khung nhà xưởng
- máy móc công nghiệp, thiết bị điện
- sửa xe máy, ô tô
- lắp ráp kệ hàng, giá đỡ
Ưu điểm:
- giá rẻ nhất
- dễ mua ở mọi nơi
- dễ siết bằng dụng cụ thông thường
- chịu lực kéo và cắt tốt (cấp bền 4.8, 8.8, 10.9)
Nhược điểm: dễ bị lỏng nếu chịu rung động mạnh mà không có biện pháp chống lỏng.
2. Tán lục giác mặt bích
Loại này có phần bích liền thân, tăng diện tích tiếp xúc với bề mặt.
Nhiều mẫu còn có răng cưa dưới bích để cắm vào vật liệu, chống xoay và chống lỏng.
Tiêu chuẩn hay gặp: DIN 6923 (có răng), DIN 6926 (không răng).
Ứng dụng chính:
- khung xe máy, ô tô (gầm xe, hệ thống treo)
- máy nông nghiệp, máy công trình
- bàn ghế sắt, khung xe đạp
- máy bơm, quạt hút công nghiệp, thiết bị rung nhẹ
Ưu điểm:
- không cần vòng đệm phẳng riêng
- siết chặt hơn loại thường
- chống lỏng tốt hơn hẳn
Lưu ý: răng cưa có thể xước bề mặt nếu lắp trên sơn tĩnh điện hoặc inox bóng.
3. Tán lục giác chặn
Loại chuyên dụng để chống tự nới lỏng khi rung động mạnh.
Có hai dạng chính:
- Loại có vòng nylon bên trong ren (Nyloc nut)
- Loại all-metal (ren kim loại bị biến dạng nhẹ)
Ứng dụng chính:
- động cơ xe máy, ô tô
- máy nén khí, máy phát điện
- xe tải, quạt công nghiệp
- máy rung bê tông, băng tải
- máy giặt công nghiệp, thiết bị rung liên tục
Ưu điểm: chống lỏng rất tốt, nhiều khi không cần keo khóa ren.
Lưu ý: loại nylon chỉ chịu nhiệt tối đa khoảng 120–150 °C, nếu nóng hơn thì dùng loại all-metal hoặc keo chịu nhiệt.
4. Tán lục giác mũ
Đầu tán được đúc kín hình vòm hoặc chóp nhọn, che hết ren thừa của bu lông.
Ứng dụng chính:
- lan can cầu thang, hàng rào sắt
- nội thất kim loại, tay vịn
- xe đẩy hàng, khung giường sắt
- đồ chơi trẻ em, đồ trang trí
Ưu điểm:
- an toàn (không cạnh sắc)
- nhìn đẹp, che bụi bẩn ren thừa
Nhược điểm: lực siết yếu hơn loại thường, không dùng tải trọng lớn.
5. Tán rút lục giác
Loại lắp từ một phía duy nhất, dùng tạo ren trên tấm kim loại mỏng mà không cần hàn.
Các dạng phổ biến:
- đầu tròn toàn thân
- đầu lục giác toàn thân (chống xoay tốt)
- đầu lục giác nửa thân
- có bích lớn hoặc nhỏ
Ứng dụng chính:
- tủ bếp, tủ lạnh, tủ điện
- vách ngăn văn phòng
- khung máy photocopy, máy tính công nghiệp
- thân xe chuyên dụng, lắp thiết bị điện
Ưu điểm: lắp nhanh bằng súng rút tán, tạo ren chắc trên tôn/nhôm mỏng.
Lưu ý: phải chọn chiều dài thân đúng độ dày tấm, siết vừa phải tránh lỏng hoặc gãy.
Lưu ý chung khi chọn và sử dụng
- Cấp bền: cấp 8 hoặc 10 dùng cho hầu hết công trình, cấp 12 nếu tải rất nặng.
- Môi trường ngoài trời, gần biển, ẩm ướt → bắt buộc dùng inox 304 hoặc 316.
- Chỗ rung mạnh → ưu tiên tán chặn, tán mặt bích có răng, hoặc kết hợp keo Loctite (xanh: tháo được, đỏ: cố định vĩnh viễn).
- Trước khi lắp: kiểm tra ren sạch, không mẻ, siết đúng mô-men xoắn theo cấp bền.
#tanlucgiac #daocluccgiac #bulong #cokhi #xaydung