Phích cắm điện, thường được gọi là phích cắm nguồn, là bộ phận thiết yếu giúp truyền dòng điện từ ổ cắm (receptacle) vào mạch điện bên trong của thiết bị.

Phích cắm thường gồm các chấu hoặc chân cắm được đặt trong vỏ hoặc khung bằng nhựa, và được thiết kế để cắm vừa khít vào ổ cắm điện. Nhờ đó, phích cắm tạo ra kết nối chắc chắn và an toàn giữa thiết bị và nguồn điện lưới.

Các phích cắm điện tiêu chuẩn hiện có nhiều loại khác nhau trên toàn cầu, phù hợp cho ứng dụng dân dụng, công nghiệp và thương mại. Thiết kế của phích cắm có thể khác nhau về số lượng và kích thước chân cắm, cũng như điện áp và dòng điện định mức, những yếu tố này thường được quy định theo tiêu chuẩn của từng quốc gia sử dụng.

Sự khác nhau giữa phích cắm 2 chấu và 3 chấu là gì?

Phích cắm điện là thành phần quan trọng đảm bảo vận hành an toàn cho nhiều thiết bị dân dụng và công nghiệp. Tùy theo yêu cầu an toàn và mục đích sử dụng trong hệ thống điện, phích cắm thường có 2 chấu hoặc 3 chấu. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai loại này là cần thiết để lắp đặt đúng kỹ thuật, tuân thủ tiêu chuẩn điện và đảm bảo an toàn cho người dùng.

Phích cắm 2 chấu

Phích cắm 2 chấu là loại phổ biến trong gia đình ở nhiều khu vực, đặc biệt dành cho thiết bị cách điện kép hoặc thiết bị công suất thấp. Loại phích này gồm:

Một chấu pha (hot/live): kết nối với khe pha của ổ cắm để cấp điện cho thiết bị.
Một chấu trung tính (neutral): đưa dòng điện hồi về ổ cắm, khép kín mạch điện để thiết bị hoạt động.

Phích cắm 2 chấu tương thích với ổ cắm 2 lỗ truyền thống và thường thấy ở đèn bàn, bộ sạc điện thoại, thiết bị nhà bếp nhỏ và các thiết bị không yêu cầu tiếp địa.

Tuy nhỏ gọn và tiện lợi, phích cắm 2 chấu không có cơ chế tiếp địa, nên kém phù hợp cho thiết bị công suất lớn hoặc điện tử nhạy cảm. Khi xảy ra sự cố dây dẫn hoặc quá áp, điện dư không có đường thoát an toàn, làm tăng nguy cơ điện giật hoặc hư hỏng thiết bị.

Phích cắm 3 chấu

Phích cắm 3 chấu được trang bị thêm một chấu tiếp địa (ground/earthing), là thành phần bắt buộc trong các tiêu chuẩn an toàn điện và quy chuẩn xây dựng. Chấu thứ ba này được kết nối trực tiếp với dây tiếp địa của hệ thống điện và thường nằm bên dưới chấu pha (hot) và chấu trung tính (neutral).
Trong điều kiện hoạt động bình thường, chấu tiếp địa không mang dòng điện. Tuy nhiên, khi xảy ra ngắn mạch, hỏng cách điện hoặc xung điện, chấu tiếp địa sẽ tạo đường dẫn an toàn cho dòng điện rò, xả điện dư xuống đất, giúp giảm nguy cơ điện giật, cháy điện, rủi ro sốc điện và hư hỏng thiết bị.

Phích cắm 3 chấu là bắt buộc đối với thiết bị công suất lớn và thiết bị điện tử nhạy cảm, chẳng hạn như lò nướng, tủ lạnh, bàn là, lò nướng bánh mì, hệ thống HVAC, máy móc công nghiệp, máy tính, máy chơi game và mọi thiết bị có vỏ kim loại. Chấu tiếp địa đảm bảo nối đất thiết bị, bảo vệ trước các sự cố ngoài ý muốn và tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn như NEC (Mỹ) và các chuẩn quốc tế IEC, UL.
Trong xây dựng hiện đại và các lắp đặt mới, ổ cắm có tiếp địa (3 lỗ) là yêu cầu bắt buộc nhằm tương thích với phích cắm 3 chấu và đảm bảo mức độ an toàn điện tối ưu cho môi trường dân dụng, thương mại và công nghiệp.

Lựa chọn phích cắm phù hợp cho ứng dụng của bạn

Việc lựa chọn loại phích cắm điện phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm thiết bị hoặc đồ điện cụ thể, yêu cầu về điện áp và dòng điện, quy chuẩn an toàn tại địa phương và điều kiện môi trường sử dụng. Đối với các lắp đặt thiết bị mới hoặc khi nâng cấp hệ thống điện, luôn nên ưu tiên phích cắm 3 chấu kết hợp với ổ cắm có tiếp địa để tối đa hóa an toàn và bảo vệ thiết bị điện tử khỏi xung điện và sự cố điện. Khi cải tạo hoặc sử dụng hệ thống điện cũ, cần tham khảo ý kiến thợ điện có chứng chỉ để xác định việc nâng cấp từ ổ cắm 2 chấu lên 3 chấu có cần thiết hoặc bắt buộc nhằm tuân thủ quy chuẩn hay không.

Các yếu tố then chốt khi quyết định lựa chọn gồm:

Yêu cầu công suất của thiết bị: Nên dùng phích cắm 3 chấu cho thiết bị điện áp cao hoặc vỏ kim loại; phích cắm 2 chấu có thể phù hợp với thiết bị công suất thấp và cách điện kép.
Tuân thủ và an toàn: Việc đáp ứng các quy chuẩn xây dựng và an toàn điện hiện hành (như NEC hoặc IEC) giúp giảm rủi ro pháp lý và ngăn ngừa tai nạn điện hoặc chi phí sửa chữa lớn.
Tính tương thích: Phải phù hợp giữa phích cắm và ổ cắm—không bao giờ tháo bỏ hoặc chỉnh sửa chấu tiếp địa để cắm vào ổ cũ, vì điều này có thể tạo ra điều kiện đấu dây nguy hiểm.

Hiểu rõ sự khác biệt giữa các loại phích cắm không chỉ giúp bảo vệ khoản đầu tư vào thiết bị và đồ điện tử, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn cho hệ thống điện của nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh. Đối với dự án quy mô lớn hoặc khi cần tư vấn chuyên sâu, hãy hợp tác với kỹ sư điện được chứng nhận và nhà sản xuất dây/phích cắm uy tín, những đơn vị có thể cung cấp phích cắm, dây nguồn và adapter đạt chuẩn UL cho nhiều ngành nghề và ứng dụng khác nhau.

Các loại phích cắm điện khác nhau là gì?

Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) công nhận 15 loại phích cắm điện lưới tiêu chuẩn trên toàn cầu, được quy định trong tiêu chuẩn IEC 60083. Mỗi loại phích cắm được ký hiệu bằng một chữ cái, và các loại này sẽ được trình bày chi tiết trong những phần tiếp theo. Việc hiểu rõ các loại phích cắm quốc tế là rất quan trọng để lựa chọn đúng dây nguồn, đảm bảo an toàn điện và duy trì tính tương thích của thiết bị khi đi du lịch hoặc khi mua sắm, sử dụng thiết bị điện cho các ứng dụng toàn cầu.

Phích cắm NEMA (Type A, Type B)

Phích cắm NEMA tuân theo các tiêu chuẩn và quy định do Hiệp hội Các Nhà Sản Xuất Thiết Bị Điện Quốc Gia Hoa Kỳ (National Electrical Manufacturers Association – NEMA) ban hành, một tổ chức thương mại hàng đầu trong lĩnh vực thiết bị điện và thiết bị hình ảnh y tế. Mặc dù các tiêu chuẩn NEMA được sử dụng chủ yếu tại Bắc Mỹ và Trung Mỹ, chúng cũng được áp dụng tại nhiều khu vực khác trên thế giới.
NEMA quy định nhiều loại phích cắm khác nhau, trong đó Type A và Type B là hai loại phổ biến nhất, đóng vai trò cốt lõi trong hệ thống điện dân dụng tại Mỹ và Canada.

Phích cắm Type A (NEMA 1-15)

Phích cắm điện Type A là loại không có tiếp địa, gồm hai chấu dẹt song song. Phích cắm này có dòng điện định mức 15A và điện áp định mức 125V.
Chiều dài chấu cắm dao động từ 15,9 đến 18,3 mm, với khoảng cách giữa hai chấu là 12,7 mm. Type A thường được gọi là “phích cắm kiểu Mỹ”, và là một trong những loại phích cắm điện dễ nhận biết nhất trên thế giới.

Phích cắm Type A có cả phiên bản phân cực và không phân cực.

Phích cắm phân cực có chấu trung tính (neutral) rộng hơn chấu pha (hot), đảm bảo chỉ có thể cắm theo một chiều duy nhất. Loại này được sử dụng phổ biến tại Bắc Mỹ và Mexico, nơi các quy chuẩn an toàn điện đặc biệt coi trọng tính phân cực. Cụ thể, chấu trung tính rộng 7,9 mm và chấu pha rộng 6,3 mm.
Phích cắm không phân cực có hai chấu cùng độ rộng, phổ biến tại Nhật Bản.

Phích cắm không phân cực có thể cắm vào ổ cắm phân cực, nhưng phích cắm phân cực thì không thể cắm vào ổ không phân cực.
Phích cắm Type A tương thích với ổ cắm Type A và Type B, nhờ đó rất linh hoạt cho các thiết bị điện tử thông dụng, thiết bị gia dụng nhỏ, đèn, và bộ sạc điện thoại.

Phích cắm Type A có các lỗ nhỏ gần đầu chấu cắm. Khi chấu được cắm vào ổ điện, gờ (hoặc lá tiếp xúc) bên trong ổ cắm sẽ lấp vào các lỗ này, giúp giữ kết nối chắc chắn và ngăn phích cắm tuột ra do trọng lượng của dây. Ở một số ổ cắm chuyên dụng, có thể luồn một thanh khóa vào các lỗ này để cố định phích cắm tại chỗ. Ngoài ra, các lỗ còn có thể dùng cho mục đích niêm phong tại nhà máy, phục vụ yêu cầu chống can thiệp và đảm bảo tính toàn vẹn của thiết bị.

Một số ổ cắm sử dụng lá tiếp xúc dạng lò xo thay vì cần gạt tiếp xúc. Các lá lò xo này ôm chặt hai bên chấu, giúp tạo tiếp xúc điện ổn định, khiến các lỗ trên chấu không còn cần thiết cho việc cố định phích cắm.

Phích cắm Type B (NEMA 5-15)

Phích cắm Type B, còn gọi là phích cắm 3 chấu kiểu Bắc Mỹ, là loại có tiếp địa, gồm hai chấu dẹt song song và một chấu tiếp địa tròn. Chấu tiếp địa dài hơn chấu pha và chấu trung tính, nhằm đảm bảo tiếp địa được kết nối trước khi cấp điện, từ đó tăng cường an toàn điện và bảo vệ chống điện giật trong các lắp đặt dân dụng và thương mại.

Cụ thể:

Chấu pha và chấu trung tính: dày 1,5 mm, dài 15,9–18,3 mm, rộng 6,3 mm
Chấu tiếp địa: đường kính 4,8 mm và dài hơn 3,22 mm so với hai chấu dẹt

Phích cắm Type B có dòng điện định mức 15A và điện áp định mức 125V, được sử dụng phổ biến tại Bắc Mỹ, Mexico, Trung Quốc, Nhật Bản và các quốc gia khác dùng ổ cắm Type A. Tại Nhật Bản, phích cắm Type B có một số khác biệt nhỏ về thiết kế so với loại dùng tại Hoa Kỳ, nhưng vẫn giữ đặc tính an toàn và khả năng kết nối tương đương, đáp ứng tốt cho thiết bị điện và điện tử công suất lớn.

Phích cắm AC theo tiêu chuẩn CEE 7 (Type C, E, F)

CEE Publication 7 là tiêu chuẩn có tên “Specification for plugs and socket-outlets for domestic and similar uses” (Quy định kỹ thuật cho phích cắm và ổ cắm dùng trong gia đình và các mục đích tương tự). Tiêu chuẩn này do IECEE quản lý và điều chỉnh các đầu nối điện dân dụng được sử dụng rộng rãi trên khắp châu Âu, hỗ trợ cấp điện 220–240V.
Đáng chú ý, các quốc gia như Vương quốc Anh, Ireland, Malta, Cyprus, Thụy Sĩ và Ý không sử dụng phích/ổ cắm CEE 7 làm chuẩn chính, mà áp dụng tiêu chuẩn riêng theo quốc gia.

Phích cắm Type C (CEE 7/16 và CEE 7/17)

Type C là loại phích cắm điện phổ biến nhất trên thế giới, thường được gọi là “Europlug”. Đây là phích cắm không tiếp địa và không phân cực, gồm hai chấu tròn. Type C là giải pháp linh hoạt cho các thiết bị công suất thấp như bộ sạc điện thoại, radio và thiết bị dùng pin. Phích cắm Type C có hai biến thể:

Europlug (CEE 7/16)

Gồm hai chấu dài 19 mm, đường kính 4 mm.
Khoảng cách giữa hai chấu: 18,6 mm tính từ gốc và 17,5 mm tính từ đầu chấu.
Có lớp cách điện bao phủ 10 mm chiều dài chấu tính từ gốc.
Chấu có độ đàn hồi tương đối, cho phép cắm vào các ổ hỗ trợ chấu tròn đường kính 4,0–4,8 mm với khoảng cách khe 17,5–19 mm.
Dòng điện định mức 2,5A; mức dòng thấp này giới hạn Europlug cho ứng dụng tiêu thụ điện năng thấp.
Nhờ khả năng thích ứng cao, dây nguồn Europlug rất phù hợp cho người đi du lịch và thường thấy tại khách sạn, sân bay trên khắp châu Âu.

Europlug (CEE 7/16) là biến thể phổ biến nhất trong nhóm phích cắm Type C.

Phích cắm Contour (CEE 7/17)

Phích cắm Contour có hai chấu tròn dài 19 mm, đường kính 4,8 mm, với khoảng cách giữa hai chấu là 19 mm. Khác với Europlug, phích cắm Contour không có ống bọc cách điện trên chấu; trong khi đó, ống bọc cách điện ở phích cắm điện giúp tăng mức độ an toàn khi sử dụng.

Phích cắm Contour được định mức 10A hoặc 16A, vì vậy có thể sử dụng cho các thiết bị tiêu thụ công suất lớn như máy sấy tóc, dụng cụ điện cầm tay và thiết bị nhà bếp trên khắp Liên minh châu Âu (EU) và khu vực Trung Đông.

Lưu ý về khả năng tương thích:

Phích cắm Type C có thể cắm vào nhiều loại ổ cắm tường tại châu Âu, nhờ đó rất linh hoạt và là một trong những loại phích cắm quốc tế phổ biến nhất. Tuy nhiên, Type C không có tiếp địa (grounding), vì vậy không nên sử dụng với các thiết bị công suất lớn hoặc thiết bị yêu cầu nối đất để đảm bảo an toàn điện.

Phích cắm điện Type E (CEE 7/5)

Phích cắm Type E có hai chấu tròn dài 19 mm, đường kính 4,8 mm, và khoảng cách giữa hai chấu là 19 mm. Điểm đặc trưng của Type E là lỗ tiếp địa (female contact) dùng để gắn với chốt nối đất của ổ cắm, chốt này dài 14 mm và có đường kính 4,8 mm, nằm phía dưới hai chấu cắm. Cấu trúc bất đối xứng của Type E giúp ngăn cắm ngược cực, đảm bảo kết nối điện đúng chiều và an toàn.

Với dòng định mức 16A, phích cắm Type E tương thích với cả ổ cắm Type E và Type F, cho phép sử dụng với nhiều thiết bị gia dụng, thiết bị điện công suất lớn và đồ điện gia dụng (white goods). Thường được gọi là “phích cắm kiểu Pháp”, Type E được sử dụng rộng rãi tại Pháp, Bỉ, Slovakia và Tunisia, và là một phần của hệ phích cắm Schuko tại châu Âu.

Phích cắm Type F (CEE 7/4)

Phích cắm Type F có kích thước chấu tương tự Type E, nhưng chấu không hoàn toàn tròn. Thay vì sử dụng lỗ tiếp địa như Type E, phích cắm Type F được trang bị hai kẹp tiếp địa nằm ở mặt trên và mặt dưới của thân phích, đặt cách điểm giữa hai chấu 16 mm. Ngoài ra, phích cắm còn có các rãnh nhựa ở hai bên trái/phải để tăng độ ổn định khi sử dụng như phích cắm gắn liền (built-in).

Phích cắm Type F có dòng điện định mức 16A và không tương thích với ổ cắm Type E. Được biết đến với tên gọi “Schuko”, Type F được sử dụng phổ biến tại Đức, Áo, Hà Lan, Tây Ban Nha và phần lớn các quốc gia lục địa châu Âu. Đây là loại phích cắm có tiếp địa, rất cần thiết để cấp nguồn an toàn cho máy tính, tủ lạnh và thiết bị nhà bếp công suất lớn trên toàn châu Âu; hệ thống tiếp địa chắc chắn của Type F đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn điện quốc tế nghiêm ngặt.

Phích cắm CEE 7/7

Phích cắm CEE 7/7 là thiết kế lai (hybrid), kết hợp đặc điểm của Type E và Type F, cho phép tương thích với cả hai loại ổ cắm. Phích cắm này có lỗ tiếp địa (female earthing contact) để sử dụng với ổ Type E, đồng thời có hai kẹp tiếp địa trên thân phích để dùng với ổ Type F.

Phích cắm CEE 7/7 được sử dụng phổ biến tại các quốc gia nơi Type E và Type F cùng là tiêu chuẩn, mang lại giải pháp kết nối nguồn универсал (đa năng) cho các thiết bị điện và đồ gia dụng dùng trên khắp Tây Âu và Đông Âu.

Phích cắm tiêu chuẩn Anh (British Standard Plugs – Type D, M, G)

BS 1363 là tiêu chuẩn của Anh quy định các yêu cầu về an toàn, kết cấu, thử nghiệm điện – cơ, độ chính xác kích thước và ký hiệu đối với hệ thống phích cắm và ổ cắm tại Vương quốc Anh. Tiêu chuẩn này cũng được áp dụng tại một số quốc gia khác như Ấn Độ, Malta và Nam Phi, bao gồm các hệ thống phích cắm AC nổi bật với cầu chì tích hợp và cơ cấu cửa che an toàn chắc chắn trong ổ cắm.

Phích cắm Type D (BS 546)

Phích cắm Type D có ba chân tròn được bố trí theo hình tam giác.
Chân tiếp địa (earthing pin) ở giữa có chiều dài 20,6 mm và đường kính 7,06 mm.
Hai chân pha (hot) và trung tính (neutral) có chiều dài 14,9 mm, đường kính 5,08 mm, và khoảng cách giữa hai chân là 19,1 mm.

Cách bố trí chân không đối xứng của phích cắm Type D giúp ngăn việc cắm ngược cực, đảm bảo an toàn điện. Phích cắm này có dòng định mức 5A và được sử dụng phổ biến tại Ấn Độ, Sri Lanka, Namibia và Nepal, chủ yếu cho mạch chiếu sáng và các thiết bị điện công suất nhỏ trong những khu vực vẫn sử dụng hệ thống dây điện theo tiêu chuẩn Anh cũ.

Phích cắm Type M (BS 546)

Phích cắm Type M có cách bố trí chân giống với Type D, nhưng được thiết kế với kích thước chân lớn hơn và dòng định mức cao hơn, lên tới 15A.
Chân tiếp địa ở giữa có chiều dài 28,89 mm và đường kính 8,71 mm.
Hai chân pha (hot) và trung tính (neutral) có chiều dài 18,94 mm, đường kính 7,06 mm, và khoảng cách giữa hai chân là 25,4 mm.

Nhờ khả năng chịu dòng cao hơn, phích cắm Type M thường được sử dụng song song với Type D cho các thiết bị có nhu cầu công suất lớn, như máy điều hòa không khí, thiết bị công nghiệp và máy giặt cỡ lớn. Phích cắm Type M được sử dụng phổ biến tại Nam Phi, Eswatini (Swaziland), Lesotho, Vương quốc Anh, Israel và UAE.

Phiên bản Type M tại Nam Phi còn được thiết kế với ống bọc cách điện và đầu tiếp xúc trần trên cả hai chân, nhằm tăng cường mức độ an toàn điện trong quá trình sử dụng.

Phích cắm điện Type G (BS 1363)

Phích cắm Type G có ba chân hình chữ nhật được bố trí theo dạng tam giác và được tích hợp cầu chì bên trong.
Chân tiếp địa (earthing pin) ở giữa có kích thước 4 mm × 8 mm × 22,7 mm.
Hai chân pha (hot) và trung tính (neutral) có kích thước 4 mm × 6,35 mm × 17,7 mm, với khoảng cách tâm-tâm giữa hai chân là 22,2 mm.

Các chân pha và trung tính được bọc cách điện một phần, trong khi chân tiếp địa không được bọc cách điện. Ổ cắm theo tiêu chuẩn Anh được trang bị cơ cấu che an toàn (shutter), giúp ngăn không cho các vật lạ tiếp xúc với chân pha và trung tính, từ đó tăng mức độ an toàn khi sử dụng.

Phích cắm Type G sử dụng cầu chì định mức 3A hoặc 13A, trong đó cầu chì 13A được dùng cho các thiết bị có công suất lớn hơn như ấm đun nước điện, máy sưởi di động và máy tính. Thiết kế này khiến hệ thống phích cắm – ổ cắm Type G trở thành một trong những chuẩn an toàn nhất cho cả người dùng và thiết bị.

Phích cắm Type G chỉ tương thích với ổ cắm Type G và không dùng chung với các loại ổ cắm khác, do đó khi du lịch hoặc nhập khẩu thiết bị điện vào Vương quốc Anh, người dùng thường cần adapter chuyển đổi chuẩn UK.

Phích cắm Type G còn được gọi là “phích cắm Khối Thịnh vượng chung (Commonwealth Plug)”, và được sử dụng rộng rãi tại Vương quốc Anh, Ireland, Hồng Kông, Singapore, Cyprus và Malta.

Phích cắm điện Type H (SI-32)

Phích cắm Type H có ba chân tròn được bố trí theo dạng tam giác, mỗi chân có đường kính 4,5 mm và chiều dài 19 mm.
Khoảng cách giữa chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) là 19 mm.
Chân tiếp địa (earthing pin) được đặt cách điểm giữa của hai chân pha – trung tính 9,5 mm.

Phích cắm Type H là phích cắm có tiếp địa, với dòng định mức 16A.

Phích cắm Type H chỉ tương thích với ổ cắm Type H. Mặc dù ổ cắm Type H có thể cắm được phích Type C, nhưng không an toàn khi sử dụng với phích Type E hoặc Type F. Ngoài ra, phích cắm Type H không có lớp bọc cách điện trên chân cắm, điều này có thể gây nguy hiểm khi phích chưa được cắm hoàn toàn vào ổ.

Loại phích cắm đặc thù này là thành phần quan trọng trong hạ tầng điện của Israel.

Phích cắm Type H chỉ được sử dụng tại Israel và Palestine.

Phích cắm điện Type I (AS 3112)

Phích cắm Type I có hai chân dẹt được đặt nghiêng 30 độ so với phương thẳng đứng, tạo thành hình chữ V ngược, kèm theo một chân tiếp địa dẹt.

Chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) dài 17,3 mm, rộng 6,3 mm, và cách nhau 13,7 mm.
Hai chân này được bọc cách điện.
Chân tiếp địa dài 20 mm và được đặt cách tâm phích cắm 10,3 mm.

Bề rộng của chân tiếp địa thay đổi theo dòng định mức:

6,3 mm đối với phích 10A
8 mm đối với phích 15A

Ngoài ra còn có phích Type I 20A với chân cắm rộng hơn. Phích có dòng định mức thấp hơn vẫn có thể cắm vào ổ cắm có dòng định mức cao hơn. Bên cạnh đó, phiên bản Type I không tiếp địa cũng tồn tại, dùng cho các ứng dụng không yêu cầu nối đất.

Phích cắm Type I được sử dụng phổ biến tại Argentina, Úc, New Zealand, Papua New Guinea, Trung Quốc và nhiều quốc đảo khu vực Thái Bình Dương.
Tại Trung Quốc, phích Type I có chân tiếp địa nằm phía trên hai chân còn lại, và tất cả các chân đều dài hơn tiêu chuẩn 1 mm. Phích Type I sản xuất theo tiêu chuẩn Úc tương thích với ổ cắm Type I tại Trung Quốc, do đó rất phù hợp cho thiết bị điện xuất nhập khẩu, đồ gia dụng và thiết bị thương mại.

Phích cắm Type I được quy định trong tiêu chuẩn AS/NZS 3112 – tiêu chuẩn của Úc và New Zealand cho hệ thống phích cắm và ổ cắm, sử dụng cho lưới điện 220–240V.

Phích cắm điện Type J (SN 441011)

Phích cắm Type J có ba chân tròn, kích thước tương tự phích Type C.

Chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) cách nhau 19 mm.
Chân tiếp địa được lệch 5 mm so với trục trung tâm giữa hai chân pha và trung tính.
Tất cả các chân đều dài 19 mm, đường kính 4 mm và được bọc cách điện hoàn toàn.

Thiết kế của phích Type J đảm bảo không thể cắm ngược cực (không đảo cực), giúp tăng độ an toàn điện. Phích được định mức 10A, thường sử dụng cho thiết bị điện công suất nhỏ, máy tính, và hệ thống chiếu sáng trong gia đình và văn phòng/doanh nghiệp.

Mặc dù Type J có hình dáng tương tự phích Type N của Brazil, chúng không tương thích với ổ cắm Type N do vị trí chân tiếp địa khác nhau.

Phích cắm Type J được sử dụng tại Thụy Sĩ và Liechtenstein, và được liệt kê là Type 13 theo tiêu c

Phích cắm điện Type K (DS 60884-2-D1)

Phích cắm Type K có hai chân tròn và một chân tiếp địa dạng chữ U.

Chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) có đường kính 4,8 mm, chiều dài 19 mm, và khoảng cách giữa hai chân là 19 mm.
Chân tiếp địa dạng chữ U có đường kính 6,5 mm, chiều dài 14 mm và độ dày 4 mm.

Mặc dù có hình dạng tương đối giống phích Type E, phích Type K khác biệt ở thiết kế và “giới tính” của tiếp điểm tiếp địa. Cấu trúc của phích Type K được thiết kế để ngăn việc cắm ngược cực (đảo cực), góp phần nâng cao an toàn điện.

Phích cắm Type K được định mức 16A, phù hợp cho thiết bị gia dụng công suất lớn và thiết bị văn phòng cần tiếp địa an toàn và ổn định.

Phích Type K được sử dụng tại Đan Mạch và Greenland, và được quy định theo tiêu chuẩn DS-60884-2-D1 – tiêu chuẩn quốc gia của Đan Mạch cho phích cắm và ổ cắm điện dùng trong gia đình và các ứng dụng tương tự.

Phích cắm điện Type L (CEI 23-16-VII)

Phích cắm Type L được nhận diện bởi ba chân tròn xếp thẳng hàng, trong đó chân tiếp địa nằm giữa chân pha (hot) và chân trung tính (neutral). Phích Type L có hai phiên bản, khác nhau về dòng định mức và kích thước chân cắm:

Phiên bản 10A:

Đường kính chân: 4 mm
Chiều dài chân: 19 mm
Khoảng cách tâm giữa chân pha và chân trung tính: 19 mm
Khoảng cách từ tâm chân tiếp địa đến tâm chân pha hoặc trung tính: 9,5 mm

Phiên bản 16A:

Đường kính chân: 5 mm
Chiều dài chân: 19 mm
Khoảng cách tâm giữa chân pha và chân trung tính: 26 mm
Khoảng cách từ tâm chân tiếp địa đến tâm chân pha hoặc trung tính: 13 mm

Hai loại phích Type L 10A và 16A không thể cắm lẫn cho nhau do khác biệt về kích thước. Thiết kế đối xứng của phích Type L cho phép cắm theo bất kỳ chiều nào, vì vậy đây là loại không phân cực (unpolarized) và khá tiện dụng trong thực tế.

Type L là chuẩn phích cắm tiêu chuẩn của Ý, được sử dụng rộng rãi trong nhà ở, văn phòng và các hệ thống điện công nghiệp.

Phích Type L được sử dụng tại Ý, Chile, Uruguay, và một số quốc gia Bắc Phi, đồng thời tương thích với nhiều thiết bị nhập khẩu nhờ hệ thống tiêu chuẩn hóa quốc gia.

Phích cắm điện Type N (IEC 60906-1)

Phích cắm Type N gồm ba chân tròn bố trí theo dạng tam giác. Chuẩn này có ba phiên bản dòng định mức: 10A, 16A và 20A. Tất cả các phiên bản đều có chiều dài chân là 19 mm, nhưng đường kính chân khác nhau theo từng mức dòng:

10A: đường kính chân 4 mm
16A: đường kính chân 4,5 mm
20A: đường kính chân 4,8 mm

Các chân cắm đều được bọc cách điện một phần, với lớp cách điện dài 10 mm tính từ gốc chân. Khoảng cách tâm giữa chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) là 19 mm. Tâm của chân tiếp địa (earth) nằm lệch 3 mm so với trung điểm của đường nối giữa chân pha và trung tính.

Chính vì khoảng lệch này nhỏ hơn so với phích Type J (5 mm), nên phích Type N không tương thích với ổ cắm Type J.

Type N là chuẩn phích cắm chính thức của Brazil theo tiêu chuẩn ABNT NBR 14136, và cũng được sử dụng tại Nam Phi theo tiêu chuẩn SANS 164-2 (áp dụng cho phiên bản 16A). Với thiết kế hiện đại, Type N đáp ứng tốt cho cả ứng dụng dân dụng lẫn công suất cao, và thường được đánh giá là một trong những chuẩn an toàn nhất nhờ chân cắm được bọc cách điện hoàn toàn và khả năng tương thích tốt với hệ thống ổ cắm có tiếp địa.

Cụ thể:

Phiên bản 10A và 20A được sử dụng tại Brazil
Phiên bản 16A được sử dụng tại Nam Phi

Phích cắm điện Type O (TIS 166-2549)

Phích cắm Type O có ba chân tròn, mỗi chân có đường kính 4,8 mm.

Chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) dài 19 mm, được bọc cách điện 10 mm tính từ gốc chân.
Chân tiếp địa (earth) dài 21,4 mm.

Khoảng cách giữa chân pha và chân trung tính là 19 mm, trong khi chân tiếp địa được đặt lệch 11,89 mm so với đường tâm của hai chân pha–trung tính. Phích Type O có dòng định mức 16A, mang lại độ an toàn cao và khả năng tương thích tốt cho nhiều loại thiết bị như đồ gia dụng, dụng cụ điện và máy điều hòa không khí tại Thái Lan.

Phích Type O chỉ được sử dụng tại Thái Lan và được quy định theo tiêu chuẩn TIS 166-2549. Chuẩn phích–ổ cắm này được giới thiệu từ năm 2006 và hiện đang trong quá trình triển khai rộng rãi để trở thành tiêu chuẩn quốc gia. Du khách quốc tế và các nhà xuất khẩu nên kiểm tra khả năng tương thích ổ cắm khi đưa hoặc mua thiết bị điện cho thị trường Thái Lan.

Lựa chọn đúng loại phích cắm điện

Khi tìm nguồn hoặc mua phích cắm điện, dây nguồn, hay bộ chuyển đổi để sử dụng trên phạm vi toàn cầu, điều quan trọng là phải kiểm tra tính tương thích về điện áp và dòng điện định mức, yêu cầu tiếp địa, cũng như tiêu chuẩn quốc gia liên quan. Các bộ chuyển đổi phích cắm quốc tế và adapter du lịch đa năng có sẵn cho thiết bị di chuyển giữa các khu vực, nhưng cần xác minh kỹ tính tương thích để đảm bảo an toàn và khả năng hoạt động. Hãy cân nhắc công suất (watt) của thiết bị, lưới điện của quốc gia (điện áp AC 120V/220V/230V/240V), và cấu hình chân cắm cụ thể trước khi lựa chọn.

Mẹo cho du khách quốc tế và nhà nhập khẩu:
Sử dụng đúng loại phích cắm giúp ngăn ngừa cháy điện, hư hỏng thiết bị và rủi ro an toàn. Trước khi mua dây nguồn, adapter hoặc thiết bị điện để xuất khẩu, hãy xem xét các tiêu chuẩn điện theo từng quốc gia (mở trong tab mới).

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Chức năng chính của phích cắm điện là gì?
Phích cắm điện cho phép truyền tải dòng điện an toàn từ ổ cắm đến mạch điện bên trong của thiết bị, đảm bảo kết nối và vận hành.

Phích cắm hai chấu và ba chấu khác nhau thế nào về an toàn?
Phích hai chấu không có tiếp địa, phù hợp cho thiết bị công suất thấp. Phích ba chấu có chân tiếp địa để dẫn dòng rò an toàn, giảm nguy cơ điện giật và cháy cho thiết bị công suất cao hoặc nhạy cảm.

Có bao nhiêu loại phích cắm tiêu chuẩn quốc tế?
Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) công nhận 15 loại phích cắm dùng cho điện lưới trên toàn cầu, mỗi loại có hình dạng, kích thước chân và cơ chế tiếp địa khác nhau để phù hợp với quy chuẩn điện quốc gia.

Những loại phích cắm nào phổ biến nhất tại Hoa Kỳ?
Type A (NEMA 1-15) và Type B (NEMA 5-15) là phổ biến nhất. Type A không tiếp địa với hai chân dẹt; Type B có chân tiếp địa để tăng an toàn.

Du khách quốc tế cần lưu ý gì về khả năng tương thích phích cắm?
Cần kiểm tra cả loại phích cắm lẫn điện áp. Dùng đúng phích cắm hoặc adapter giúp tránh hư hỏng thiết bị và rủi ro an toàn khi sử dụng ở nước ngoài.

Phích cắm Type C có tiếp địa không và thường dùng ở đâu?
Type C không tiếp địa, chủ yếu dùng cho thiết bị công suất thấp tại châu Âu, châu Á và châu Phi. Không nên dùng cho thiết bị công suất cao cần tiếp địa.

Bộ chuyển đổi phích cắm và phích cắm thay thế là gì?

Bộ chuyển đổi phích cắm (Plug Adapters)

Bộ chuyển đổi phích cắm là thiết bị nhỏ gọn cho phép bạn kết nối một phích cắm với ổ cắm có cấu hình chân hoặc hình dạng khác nhau. Chúng đặc biệt hữu ích khi đi du lịch quốc tế, giúp phích cắm của thiết bị vừa với nhiều loại ổ cắm tại các quốc gia khác nhau.

Cần lưu ý rằng bộ chuyển đổi phích cắm không thay đổi điện áp hoặc dòng điện. Chức năng chính của chúng chỉ là chuyển đổi hình dạng/cấu hình chân cắm để tương thích cơ học với ổ cắm. Các thiết bị này đôi khi còn được gọi là bộ chuyển đổi nguồn, phích cắm du lịch, hoặc adapter tiếp địa, tùy theo thiết kế và mục đích sử dụng.

Phích cắm “cheater”, còn được gọi là bộ chuyển đổi từ ba chấu sang hai chấu, cho phép kết nối phích cắm ba chấu vào ổ cắm hai khe. Mặc dù chúng giúp thiết bị điện vẫn hoạt động, nhưng vô hiệu hóa chức năng tiếp địa vốn có của phích cắm ba chấu ban đầu.

Vì vậy, loại adapter này cần được sử dụng hết sức thận trọng và chỉ nên dùng tạm thời. Việc bỏ qua tiếp địa có thể tăng nguy cơ điện giật, hư hỏng thiết bị hoặc mất an toàn điện, đặc biệt với các thiết bị công suất lớn hoặc vỏ kim loại. Khi có thể, nên nâng cấp ổ cắm có tiếp địa hoặc sử dụng giải pháp đấu nối đúng chuẩn an toàn điện thay vì phụ thuộc vào cheater plugs.

Phích cắm thay thế (Replacement Plugs)

Phích cắm thay thế được thiết kế để thay thế các phích cắm bị hỏng hoặc mòn trên dây điện. Chúng có các đầu cực cho dây pha (hot), dây trung tính (neutral) và dây tiếp địa (ground), tất cả được bao bọc trong vỏ nhựa. Lưu ý rằng phích cắm thay thế không đi kèm thiết bị hay dây điện.

Khi thay phích cắm, hãy đảm bảo phích mới có cùng loại và cùng định mức (điện áp, dòng điện) với phích ban đầu. Trước khi lắp đặt, phải ngắt dây khỏi nguồn điện để đảm bảo an toàn. Sau đó cắt bỏ phích cũ, tuốt lớp vỏ ngoài và lớp cách điện để lộ các lõi dây. Đấu các lõi dây trần vào đúng đầu cực trên phích mới, siết chặt chắc chắn, rồi lắp lại vỏ phích để hoàn tất.

Kết luận

Phích cắm điện là thiết bị cung cấp dòng điện từ ổ cắm đến mạch điện của thiết bị điện.
Phích cắm điện có hai chấu hoặc ba chấu. Chân pha (hot) và chân trung tính (neutral) có mặt ở cả hai loại, trong khi chân tiếp địa (ground) được bổ sung ở phích ba chấu như một tính năng an toàn.

Hiện nay có 15 loại phích cắm điện lưới tiêu chuẩn được Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC) công nhận và liệt kê trong tiêu chuẩn IEC 60083. Mỗi loại được ký hiệu bằng một chữ cái và khác nhau về kích thước, số lượng tiếp điểm, định mức dòng điện – điện áp, cũng như các quốc gia sử dụng.

Bộ chuyển đổi phích cắm (plug adapters) cho phép cắm phích vào ổ cắm không tương thích về hình dạng.
Phích cắm thay thế (replacement plugs) là thiết bị dùng để thay thế các phích cắm bị mòn hoặc hư hỏng trên dây điện, giúp khôi phục khả năng sử dụng an toàn và đúng chuẩn.

Giới thiệu

Phích cắm điện là gì?